THE  EL  MORRO  VOCABULARY

ENGLISH - QUERES - CIBOLA - DINEH  LANGUAGES

Vocabulary / Dictionary

 

English

afternoon

Queres

sənatsidiya-siyuuk'u

Cibola

idiwakyadapba

Diné

ałní'ní'́ą́

anglo merigaana melika bilagáana
ant (black) mee'e hu:biskya wálázhini
ant (red) sii'i halo wáláchíí
antelope kəətsi ma'wi jádí
apple manisaani mansa:na bilasáana
apricot arawagu mo:chikwa shįįgo nt'įįhii
April Sh'amə Daaw'aatra Łidekwakkya Łana T'ą́ą́chil
apron uuduudyani eplanne tł'aakał
August Sawarurensu Daaw'aatra Olo'ik'yana: Idew'a Bini'ant'ą́ą́ts'ózí 
beans ganami nowe naa'ołi
bear kuhaya aynshe shash
beaver guu'u biha chaa'
beef waakashi ishaani wa:kyashi shi'le béégashi bitsį'
belt huutishdyumi kem ikkwinne sis
black mishtyətsi k'winna łizhiní
blue, green k'uisrka łi'akwa dootł'izh. dinootł'izh
bluebird sruisiya ma:łaya:luk'o dóliiłchíí'
bluejay shduusra maya joogii / ts'ání
bobcat dyaatyu debi náshdóí łibáhígíí
bracelet uyuusemi he'basikkwinne látsíní
bread baha muwe bááh
brother (fem.'s) jiijii hanni shilah
brother (male's) dyumə suwe ánaaí / atsilí (older/ynger)
brown k'uishtiti sossona dibéłchí'í
buffalo mushaitra si:wolo ayání
butterfly buur'aika bu:la'kya k'ááłánii
buzzard m'aashawi shu'ts'ina jeeshóó'
carrot kaashaatsi ke:wats bikétsíín łitsooí
cat muusa mu:sa mósí
centipede i'iityawa shola jááłánii
chile stew chəəri waisht'i k'ola woleya:we azee'd'í ch'íí' atoo'
chile chəəri k'ola azee'd'í ch'íí'
coffee kawe nochabi:we
gohwééh 
corn y'aak'a / kinati miwe / a:dowa naadáá'
councilmen pinsibaarit'itra an'ułłona béésh bą́ą́h dahsi'ą́ni
cow waakashi wa:kyashi béégashii
coyote tsushki suski mą'ii
cricket shtitishtiga k'ets'iłdo nahak'ízii
crow sh'uta k'walashi gáagii
dawn neishbitraatya-gu dek'ohadi abíní
December Nachəweena Daaw'aatra Ik'opbu Ních'itsoh
deer dyani shohkwida bįįh
dog diya wattsida łééchąą'í
donkey huuru meshok'o télii 
dress wagəni utchunne tł'aakał
duck w'aay'uusra eya tóidoozohii
dusk ts'aamuugani yadon kwado hiłiijįį'
eagle dyaami k'yak'yali 'atsá  
earrings ukuuyami sado:we jaatł 'óół 
East Haanami Dewankwi Ha'a'aah
eight kuk'umishi ha'elekk'ya tseebíí
eighteen k'atsi kuk'umishi dzidra asdemłan ha'elekk'ya yałdo' tseebííts'áadah
eleven k'atsi isrka dzidra asdemłan doba yałdo' łá'ts'áadah
enough heem'e lessi hwiih
evening sh'apəgani sunhapba / sunnaha e'e'aah
father n'aishdiya datchu azhé'é
February R'uuku Daaw'aatra Onon U'lakkyak'wamme Atsá biyáázh 
fifteen k'atsi taam'a dzidra asdemłan apde yałdo' ashdla'áadah
fish srk'aashu k'yashhida łóó'
five taam'a apde ashdla'
flea dam'u wattsit an me'le ts'í'ii
fly ts'aapi shonnałik'o ts'í'ii
four dyaana a:wide dįį'
fourteen k'atsi dyaana dzidra asdemłan a:wide yałdo' dį́į́'ts'áadah 
fox maashtya łanak'o mą'iił tsxoo'í'
friedbread ts'iuy'at'isrkum'eni muts'ik'o:we dah diniilghazh
frog shdauraku dakkya ch'ał
gloves amashdibənaim'i asuli:we bilájish
goat(s) garawahsi chiwa:du tł'ízí
grandmother  (m.'s) baabaa hotda análi
grandmother  (fm.'s) dya'au " " ama’ sani
granfather  (fem.'s) baabaa nana acheii
granfather  (male's) nana " " análi
grape madaiku uwa ch'il na'atł'o'ii
grasshopper sh'ati chapba nahachagii
gray tsiisrk'a lokk'yana dinilbá / łibá
green kasradim'aadze ashena dinootł'izh
hat ushdyats'ətsi bo'yanne ch'ah
hawk shbiy'ai bipbi tseełtsoii
hello guw'aadzi keshhi yá'át'ééh
horse kawaayu du:shi łįį' 
hummingbird m'iitra ts'uyya dahiitį́hii
hundred k'adziwa k'atsi dapnimde asi asdemła neeznádiin 
interpreter dyarapati ihdoshk'e:nona adiits'a'ii
jackrabbit peetra bok'ya gahtsoh
January Naatsi Kasraiti Dayamcho Yas níłt'ees 
July Səna Daaw'aatra Kwa' Shi'amme Ya'iishjáástsoh 
June Sawa Daaw'aatra Yadokkya De'chikya Ya'iishjááshchilí
Laguna, NM K'awaika K'yana łana Áshįįhí Kiisʼáaniígíí
lizard m'eyu misho / łe'shi na'ashǫ́'ii
louse shina me'le wóósits'ílí 
March M'eyu Ts'ətra Daaw'aatra Łi'dekwakkya Ts'ana Wóózhch'įįd
May Uutisi Daaw'aatra Sow-a:ne T'ą́ą́tsoh
meat ishaani shiwe atsį́'
melon meruuni melu:na tá'neesk'aní 
mid-morning dyədziyaadzini idiwan ihapba abíní
milk huwiini kwik'ya:we
abe'
mocassins piitsi haash'uuwimi dowa mokk'wa'we kélchí
mockingbird srpaat'i k'yaycho'wa zahalánii
month daaw'aatra yachunne ndeezid
moon daaw'aatra yachunne tł'éhonaa'éí
morning gayuudze shamle abíní
mosquito sh'uy'uuna o'do: dasha ts'í'ii nood'́zí
moth m'ida lahashoma k'aalógiiłgaígíí
mother n'aaya tsitda amá 
mountain lion muuk'aitra hokdi dasha náshdóítsoh
mouse siyana ts'okłik'o na'ats' oosí 
necklace uishtyəgəni dakunne yoo'
night k'apishuni dehłaba / dehłina tł'éé'
nine mayuk'u denalekk'ya náhást'éí
nineteen k'atsi mayuk'u dzidra asdemłan denalekk'ya yałdo' náhást'éíts'áadah
no dza ełła ndaga'
noon sənatsidiya idiwapba / idiwakya ałní'ní'́ą́
North Tidyami Bishlankwi Náhookǫs
November Shuum'ə Daaw'aatra Kok A:wiyanna Níłch'its'ósí 
oak haapani wima:we tsé chil
October Hayaats'i Daaw'aatra Kwa'hołs A:ya:kya Gh́ąąjį'
okay hin'a e:, ele hágoónee'
one isrka dobinde ł'áá'íí
onion(s) haatrəni mokkwi:we tł'oh chin
owl kuukuupa muhukwi né'éshjaa'
pancake(s) naat'aka he:yahoni:we náneeskaadí
pants uish'adrani kutchi:we tł'aaji'éé'
parrot shaawitya mula tsídii yáłti'í
peach maraasi mo:chikwa didzétsoh
pig kujiinu bitsu:di bisóodi 
pink kədrətrətsi hekk'yachona dinilchíí' 
pinyon  (nuts) dyaiy'aani he'sho k'uwe neeshch'íí' 
porcupine iisr'a chibi dahsání
potato tiy'aani k'yabimo'le nímasii
prairie dog nəti k'ushi dlǫ́ǫ́'
pre-dawn haaniya-sh'aməgani yado-kwayin iha ha'ii'ą́ 
Priest Tudatsi Shiwani Hataałii 
pumpkin daani me:mo'le naayízi
purple pishəənadza k'e:k'wina tsédídééh
rabbit dyeetya okshik'o gah
rain-water kaachanishi lidokkya níłtsą́  
red kəəgani shilowa łichíí' 
ribbon rishduuna ałbiyahnanne tsiitł 'óół 
ring haashdyaak'aani nitsikya yoostsah
roadrunner shaasrk'a boyyi naatsédlózii
robin w'iisrk'a kwi:shahabak'o téél halchí'í 
scarf uudinatsi bissenne ch’ah
secretary kudyaat'ita łababak'e:nona naaaltsoos ííł'íní 
September Uw'aititaan Daaw'aatra Mola: Akwapba Bini'ant'ą́ą́ tsoh
seven maityana kwilelekkya tsosts'id
seventeen k'atsi maityana dzidra asdemłan kwilelekkya yałdo' tsosts'idts'áadah
shawl daaparu tsi'ba'inne bee bíkádzís zaaz
sheep kaneeru kyane:lu dibé
shoes haash'uwimi mokk'wa:we kéts'iiní 
sister (fem's) ga'au hanni ádí  / adeezhí 
sister (male's) jiijii ikina shilah
six sh'isa dobalekk'ya hastą́ą́ 
sixteen k'atsi sh'isa dzidra asdemłan dobalekk'ya yałdo' hastą́'áadah
sky huwak'a a'bo'yanne
small druusishə ts'ana yázhí 
snake sruwi ayaso'a / chitdola tł'iish
socks duwimishi dumokk'wa:we yistłé, kétiil
soup kisa woleya:we atoo'
South Kuwami Ma'k'yayakwi Shádi'ááh 
sparrowhawk k'auw'aata tsililik'o giní
spider k'amasrku dohsido na'ashjé'ii
spoon kuchaaru shok'onne béésh ádee' 
squash daani mo:deyała naayízí 
squirrel siitya yashi dloziłgaii
sun usraatra yadokkya shá 
sunrise gaishbitraatya yado-kwayi ha'ii'ą́ 
sunset kubəni yadon kwado e'a'aah
tamale(s) maguts'uyu k'ola muwe náneeskaadí
tea tisrk'aaw'i mołana:we dééh
ten k'atsi asdemła neeznáá 
Thank you dawaa'e elahkwa ahéhee'
thirteen k'atsi chami dzidra asdemłan ha'i yałdo' tááts'áadah
three chami ha'i táá'
tortilla(s) haram'eusru hebatchi:we náneeskaadí
turkey tsina dona tązhii
twelve k'atsi dyuu dzidra asdemłan kwili yałdo' naakits'áadah
twenty dyuya k'atsi kwilik'yan asdemła naadiin
two dyuu kwili naaki
wasp maash'aitra ohha:ba jáád neishoodí
water ts'itsi k'yawe
West Bənami Sunha:kwi E'e'aah
white sh'amətsi k'ohanna łigaii
wolf k'akana yuna:wik'o ma'iitsoh
woodpecker shbiga dam dununu tsin yiłkaałii
year kasraiti debikwayinanne nááhai
yellow k'uuchini łupts'inna łitsooí
yes haa'a e: aoo'
   


 (SW. Queresan)-Two Vowels, (Cibola)-Vowel and Colon  = Long Vowel ~ ~ ~ Webpage by "El Varengo de El Morro"- aka "Eco-Joe"

QUERESAN LANGUAGE CONVERSATIONAL PHRASES Link

CIBOLA LANGUAGE CONVERSATIONAL PHRASES Link

DINEH LANGUAGE CONVERSATIONAL PHRASES Link

QUERESAN LANGUAGE VOCABULARY Link

CIBOLA LANGUAGE VOCABULARY Link

 

El Morro, near Pine Hill, New Mexico - Tsék'i Na'asdzooí

Click Here for Zuni Language Texts

 

Zuni Area Business Contact Directory
(see
PUEBLO TRADERS Jewelry in Zuni, NM)

Listen to KTDB (89.7 FM) Radio
for the Pine Hill, N.M. / Tł'ochiní Diné area.

Great Food is served at
The Ancient Way Cafe - be sure to try it.

Also nearby is the highly recommended
La Tinaja Restaurant
Call 505-783-4349 for La Tinaja's hours
 

A Sincere "Thank You"
 to those Brave Souls who have defended
 our Freedom of Speech