THE EL MORRO VOCABULARY
ENGLISH
- QUERES - CIBOLA - DINEH LANGUAGES
Vocabulary / Dictionary
![]()
| English afternoon |
Queres sənatsidiya-siyuuk'u |
Cibola idiwakyadapba |
Diné ałní'ní'́ą́ |
| anglo | merigaana | melika | bilagáana |
| ant (black) | mee'e | hu:biskya | wálázhini |
| ant (red) | sii'i | halo | wáláchíí |
| antelope | kəətsi | ma'wi | jádí |
| apple | manisaani | mansa:na | bilasáana |
| apricot | arawagu | mo:chikwa | shįįgo nt'įįhii |
| April | Sh'amə Daaw'aatra | Łidekwakkya Łana | T'ą́ą́chil |
| apron | uuduudyani | eplanne | tł'aakał |
| August | Sawarurensu Daaw'aatra | Olo'ik'yana: Idew'a | Bini'ant'ą́ą́ts'ózí |
| beans | ganami | nowe | naa'ołi |
| bear | kuhaya | aynshe | shash |
| beaver | guu'u | biha | chaa' |
| beef | waakashi ishaani | wa:kyashi shi'le | béégashi bitsį' |
| belt | huutishdyumi | kem ikkwinne | sis |
| black | mishtyətsi | k'winna | łizhiní |
| blue, green | k'uisrka | łi'akwa | dootł'izh. dinootł'izh |
| bluebird | sruisiya | ma:łaya:luk'o | dóliiłchíí' |
| bluejay | shduusra | maya | joogii / ts'ání |
| bobcat | dyaatyu | debi | náshdóí łibáhígíí |
| bracelet | uyuusemi | he'basikkwinne | látsíní |
| bread | baha | muwe | bááh |
| brother (fem.'s) | jiijii | hanni | shilah |
| brother (male's) | dyumə | suwe | ánaaí / atsilí (older/ynger) |
| brown | k'uishtiti | sossona | dibéłchí'í |
| buffalo | mushaitra | si:wolo | ayání |
| butterfly | buur'aika | bu:la'kya | k'ááłánii |
| buzzard | m'aashawi | shu'ts'ina | jeeshóó' |
| carrot | kaashaatsi | ke:wats | bikétsíín łitsooí |
| cat | muusa | mu:sa | mósí |
| centipede | i'iityawa | shola | jááłánii |
| chile stew | chəəri waisht'i | k'ola woleya:we | azee'd'í ch'íí' atoo' |
| chile | chəəri | k'ola | azee'd'í ch'íí' |
| coffee | kawe | nochabi:we |
gohwééh
|
| corn | y'aak'a / kinati | miwe / a:dowa | naadáá' |
| councilmen | pinsibaarit'itra | an'ułłona | béésh bą́ą́h dahsi'ą́ni |
| cow | waakashi | wa:kyashi | béégashii |
| coyote | tsushki | suski | mą'ii |
| cricket | shtitishtiga | k'ets'iłdo | nahak'ízii |
| crow | sh'uta | k'walashi | gáagii |
| dawn | neishbitraatya-gu | dek'ohadi | abíní |
| December | Nachəweena Daaw'aatra | Ik'opbu | Ních'itsoh |
| deer | dyani | shohkwida | bįįh |
| dog | diya | wattsida | łééchąą'í |
| donkey | huuru | meshok'o | télii |
| dress | wagəni | utchunne | tł'aakał |
| duck | w'aay'uusra | eya | tóidoozohii |
| dusk | ts'aamuugani | yadon kwado | hiłiijįį' |
| eagle | dyaami | k'yak'yali | 'atsá |
| earrings | ukuuyami | sado:we | jaatł 'óół |
| East | Haanami | Dewankwi | Ha'a'aah |
| eight | kuk'umishi | ha'elekk'ya | tseebíí |
| eighteen | k'atsi kuk'umishi dzidra | asdemłan ha'elekk'ya yałdo' | tseebííts'áadah |
| eleven | k'atsi isrka dzidra | asdemłan doba yałdo' | łá'ts'áadah |
| enough | heem'e | lessi | hwiih |
| evening | sh'apəgani | sunhapba / sunnaha | e'e'aah |
| father | n'aishdiya | datchu | azhé'é |
| February | R'uuku Daaw'aatra | Onon U'lakkyak'wamme | Atsá biyáázh |
| fifteen | k'atsi taam'a dzidra | asdemłan apde yałdo' | ashdla'áadah |
| fish | srk'aashu | k'yashhida | łóó' |
| five | taam'a | apde | ashdla' |
| flea | dam'u | wattsit an me'le | ts'í'ii |
| fly | ts'aapi | shonnałik'o | ts'í'ii |
| four | dyaana | a:wide | dįį' |
| fourteen | k'atsi dyaana dzidra | asdemłan a:wide yałdo' | dį́į́'ts'áadah |
| fox | maashtya | łanak'o | mą'iił tsxoo'í' |
| friedbread | ts'iuy'at'isrkum'eni | muts'ik'o:we | dah diniilghazh |
| frog | shdauraku | dakkya | ch'ał |
| gloves | amashdibənaim'i | asuli:we | bilájish |
| goat(s) | garawahsi | chiwa:du | tł'ízí |
| grandmother (m.'s) | baabaa | hotda | análi |
| grandmother (fm.'s) | dya'au | " " | ama’ sani |
| granfather (fem.'s) | baabaa | nana | acheii |
| granfather (male's) | nana | " " | análi |
| grape | madaiku | uwa | ch'il na'atł'o'ii |
| grasshopper | sh'ati | chapba | nahachagii |
| gray | tsiisrk'a | lokk'yana | dinilbá / łibá |
| green | kasradim'aadze | ashena | dinootł'izh |
| hat | ushdyats'ətsi | bo'yanne | ch'ah |
| hawk | shbiy'ai | bipbi | tseełtsoii |
| hello | guw'aadzi | keshhi | yá'át'ééh |
| horse | kawaayu | du:shi | łįį' |
| hummingbird | m'iitra | ts'uyya | dahiitį́hii |
| hundred | k'adziwa k'atsi | dapnimde asi asdemła | neeznádiin |
| interpreter | dyarapati | ihdoshk'e:nona | adiits'a'ii |
| jackrabbit | peetra | bok'ya | gahtsoh |
| January | Naatsi Kasraiti | Dayamcho | Yas níłt'ees |
| July | Səna Daaw'aatra | Kwa' Shi'amme | Ya'iishjáástsoh |
| June | Sawa Daaw'aatra | Yadokkya De'chikya | Ya'iishjááshchilí |
| Laguna, NM | K'awaika | K'yana łana | Áshįįhí Kiisʼáaniígíí |
| lizard | m'eyu | misho / łe'shi | na'ashǫ́'ii |
| louse | shina | me'le | wóósits'ílí |
| March | M'eyu Ts'ətra Daaw'aatra | Łi'dekwakkya Ts'ana | Wóózhch'įįd |
| May | Uutisi Daaw'aatra | Sow-a:ne | T'ą́ą́tsoh |
| meat | ishaani | shiwe | atsį́' |
| melon | meruuni | melu:na | tá'neesk'aní |
| mid-morning | dyədziyaadzini | idiwan ihapba | abíní |
| milk | huwiini | kwik'ya:we |
abe'
|
| mocassins | piitsi haash'uuwimi | dowa mokk'wa'we | kélchí |
| mockingbird | srpaat'i | k'yaycho'wa | zahalánii |
| month | daaw'aatra | yachunne | ndeezid |
| moon | daaw'aatra | yachunne | tł'éhonaa'éí |
| morning | gayuudze | shamle | abíní |
| mosquito | sh'uy'uuna | o'do: dasha | ts'í'ii nood'́zí |
| moth | m'ida | lahashoma | k'aalógiiłgaígíí |
| mother | n'aaya | tsitda | amá |
| mountain lion | muuk'aitra | hokdi dasha | náshdóítsoh |
| mouse | siyana | ts'okłik'o | na'ats' oosí |
| necklace | uishtyəgəni | dakunne | yoo' |
| night | k'apishuni | dehłaba / dehłina | tł'éé' |
| nine | mayuk'u | denalekk'ya | náhást'éí |
| nineteen | k'atsi mayuk'u dzidra | asdemłan denalekk'ya yałdo' | náhást'éíts'áadah |
| no | dza | ełła | ndaga' |
| noon | sənatsidiya | idiwapba / idiwakya | ałní'ní'́ą́ |
| North | Tidyami | Bishlankwi | Náhookǫs |
| November | Shuum'ə Daaw'aatra | Kok A:wiyanna | Níłch'its'ósí |
| oak | haapani | wima:we | tsé chil |
| October | Hayaats'i Daaw'aatra | Kwa'hołs A:ya:kya | Gh́ąąjį' |
| okay | hin'a | e:, ele | hágoónee' |
| one | isrka | dobinde | ł'áá'íí |
| onion(s) | haatrəni | mokkwi:we | tł'oh chin |
| owl | kuukuupa | muhukwi | né'éshjaa' |
| pancake(s) | naat'aka | he:yahoni:we | náneeskaadí |
| pants | uish'adrani | kutchi:we | tł'aaji'éé' |
| parrot | shaawitya | mula | tsídii yáłti'í |
| peach | maraasi | mo:chikwa | didzétsoh |
| pig | kujiinu | bitsu:di | bisóodi |
| pink | kədrətrətsi | hekk'yachona | dinilchíí' |
| pinyon (nuts) | dyaiy'aani | he'sho k'uwe | neeshch'íí' |
| porcupine | iisr'a | chibi | dahsání |
| potato | tiy'aani | k'yabimo'le | nímasii |
| prairie dog | nəti | k'ushi | dlǫ́ǫ́' |
| pre-dawn | haaniya-sh'aməgani | yado-kwayin iha | ha'ii'ą́ |
| Priest | Tudatsi | Shiwani | Hataałii |
| pumpkin | daani | me:mo'le | naayízi |
| purple | pishəənadza | k'e:k'wina | tsédídééh |
| rabbit | dyeetya | okshik'o | gah |
| rain-water | kaachanishi | lidokkya | níłtsą́ |
| red | kəəgani | shilowa | łichíí' |
| ribbon | rishduuna | ałbiyahnanne | tsiitł 'óół |
| ring | haashdyaak'aani | nitsikya | yoostsah |
| roadrunner | shaasrk'a | boyyi | naatsédlózii |
| robin | w'iisrk'a | kwi:shahabak'o | téél halchí'í |
| scarf | uudinatsi | bissenne | ch’ah |
| secretary | kudyaat'ita | łababak'e:nona | naaaltsoos ííł'íní |
| September | Uw'aititaan Daaw'aatra | Mola: Akwapba | Bini'ant'ą́ą́ tsoh |
| seven | maityana | kwilelekkya | tsosts'id |
| seventeen | k'atsi maityana dzidra | asdemłan kwilelekkya yałdo' | tsosts'idts'áadah |
| shawl | daaparu | tsi'ba'inne | bee bíkádzís zaaz |
| sheep | kaneeru | kyane:lu | dé |
| shoes | haash'uwimi | mokk'wa:we | kéts'iiní |
| sister (fem's) | ga'au | hanni | ádí / adeezhí |
| sister (male's) | jiijii | ikina | shilah |
| six | sh'isa | dobalekk'ya | hastą́ą́ |
| sixteen | k'atsi sh'isa dzidra | asdemłan dobalekk'ya yałdo' | hastą́'áadah |
| sky | huwak'a | a'bo'yanne | yá |
| small | druusishə | ts'ana | yázhí |
| snake | sruwi | ayaso'a / chitdola | tł'iish |
| socks | duwimishi | dumokk'wa:we | yistłé, kétiil |
| soup | kisa | woleya:we | atoo' |
| South | Kuwami | Ma'k'yayakwi | Shádi'ááh |
| sparrowhawk | k'auw'aata | tsililik'o | giní |
| spider | k'amasrku | dohsido | na'ashjé'ii |
| spoon | kuchaaru | shok'onne | béésh ádee' |
| squash | daani | mo:deyała | naayízí |
| squirrel | siitya | yashi | dloziłgaii |
| sun | usraatra | yadokkya | shá |
| sunrise | gaishbitraatya | yado-kwayi | ha'ii'ą́ |
| sunset | kubəni | yadon kwado | e'a'aah |
| tamale(s) | maguts'uyu | k'ola muwe | náneeskaadí |
| tea | tisrk'aaw'i | mołana:we | dééh |
| ten | k'atsi | asdemła | neeznáá |
| Thank you | dawaa'e | elahkwa | ahéhee' |
| thirteen | k'atsi chami dzidra | asdemłan ha'i yałdo' | tááts'áadah |
| three | chami | ha'i | táá' |
| tortilla(s) | haram'eusru | hebatchi:we | náneeskaadí |
| turkey | tsina | dona | tązhii |
| twelve | k'atsi dyuu dzidra | asdemłan kwili yałdo' | naakits'áadah |
| twenty | dyuya k'atsi | kwilik'yan asdemła | naadiin |
| two | dyuu | kwili | naaki |
| wasp | maash'aitra | ohha:ba | jáád neishoodí |
| water | ts'itsi | k'yawe | tó |
| West | Bənami | Sunha:kwi | E'e'aah |
| white | sh'amətsi | k'ohanna | łigaii |
| wolf | k'akana | yuna:wik'o | ma'iitsoh |
| woodpecker | shbiga | dam dununu | tsin yiłkaałii |
| year | kasraiti | debikwayinanne | nááhai |
| yellow | k'uuchini | łupts'inna | łitsooí |
| yes | haa'a | e: | aoo' |
![]()
(SW. Queresan)-Two Vowels,
(Cibola)-Vowel and Colon = Long Vowel ~ ~ ~
Webpage by "El Varengo de El Morro"- aka "Eco-Joe"
QUERESAN LANGUAGE CONVERSATIONAL PHRASES Link
CIBOLA LANGUAGE CONVERSATIONAL PHRASES Link
DINEH LANGUAGE CONVERSATIONAL PHRASES Link
QUERESAN LANGUAGE VOCABULARY Link
CIBOLA LANGUAGE VOCABULARY Link

Click Here for Zuni Language Texts
Zuni Area Business
Contact Directory
(see PUEBLO TRADERS Jewelry
in Zuni, NM)
Listen to
KTDB
(89.7 FM) Radio
for the Pine Hill, N.M. /
Tł'ochiní
Diné area.
Great Food is served at
The Ancient Way Cafe - be sure to try it.
Also nearby is the highly recommended
La
Tinaja Restaurant
Call 505-783-4349 for
La Tinaja's hours
A Sincere "Thank You"
to those Brave Souls who have defended
our Freedom of Speech